Εξήντα χρόνια συμπληρώνονται από την τραγωδία στο Άμπερφαν της Ουαλίας, όπου 144 άνθρωποι, ανάμεσά τους 116 παιδιά, έχασαν τη ζωή τους όταν τεράστιος όγκος απορριμμάτων από ανθρακωρυχείο καταπλάκωσε ένα σχολείο και γειτονικά σπίτια. Η καταστροφή της 21ης Οκτωβρίου 1966 αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες βιομηχανικές τραγωδίες στην ιστορία της Βρετανίας και σημάδεψε βαθιά τη βασίλισσα Ελισάβετ, η οποία επισκέφθηκε το χωριό οκτώ ημέρες αργότερα.
Ο Τζεφ Έντουαρντς, τότε οκτώ ετών, ξεκίνησε εκείνο το πρωινό όπως κάθε άλλο. Μαζί με τον καλύτερό του φίλο, Ρόμπερτ, σταμάτησε σε ένα κατάστημα για να αγοράσει τα αγαπημένα του γλυκά, πριν κατευθυνθούν στο σχολείο για την τελευταία ημέρα πριν από τις ενδιάμεσες σχολικές διακοπές.
Λίγες ώρες αργότερα, η ζωή του και ολόκληρης της κοινότητας θα άλλαζε για πάντα, όπως αναφέρει η Daily Mail.
Στις 07:30 το πρωί, ένας σωρός απορριμμάτων από το ανθρακωρυχείο είχε υποχωρήσει κατά περίπου τρία μέτρα. Οι υπεύθυνοι του ορυχείου ενημερώθηκαν στις 9, καθώς δεν υπήρχαν τηλεφωνικές γραμμές στο βουνό και ένας εργαζόμενος χρειάστηκε να μεταβεί ο ίδιος για να τους ειδοποιήσει. Μέχρι τότε, η υποχώρηση είχε προχωρήσει κατά περίπου άλλα τρία μέτρα.
Δεκαπέντε λεπτά αργότερα, ο σωρός υπ’ αριθμόν 7 κατέρρευσε, απελευθερώνοντας περίπου 150.000 τόνους λάσπης και απορριμμάτων, που κατευθύνθηκαν με ορμή προς το δημοτικό σχολείο Παντγκλας. Εκεί βρίσκονταν 240 παιδιά και οι δάσκαλοί τους. Η καταστροφή έπληξε επίσης 19 σπίτια στην οδό Μόι.
Ο μικρός με τα ξανθά μαλλιά που επέζησε
Ο Τζεφ τακτοποιούσε βιβλία σε ένα ράφι κοντά στο σημείο από όπου έρχονταν τα απορρίμματα, όταν άκουσε έναν δυνατό βόμβο. Ο δάσκαλός του καθησύχασε εκείνον και τους συμμαθητές του, λέγοντάς τους ότι επρόκειτο για βροντή. Έπειτα από τρεις εβδομάδες έντονων βροχοπτώσεων, η αίθουσα βυθίστηκε ξαφνικά στο σκοτάδι.
Ο ίδιος συνήλθε θαμμένος κάτω από τα συντρίμμια, με ένα θρανίο πιεσμένο στην κοιλιά του και ένα νεκρό κορίτσι ακουμπισμένο στον ώμο του.
‘The distance between life and death is a matter of inches’: Final surviving child of the Aberfan disaster that killed 144 recalls tragedy that haunted Queen Elizabeth II https://t.co/9ti2dlKxvn
— Daily Mail (@DailyMail) October 20, 2026
«Ήμουν πολύ τυχερός. Επέζησα επειδή υπήρχε γύρω μου ένας μικρός θύλακας αέρα και μπορούσα να αναπνέω», θυμάται. Όταν οι πυροσβέστες έφτασαν στην αίθουσα, εντόπισαν τα ξανθά μαλλιά του και άρχισαν να απομακρύνουν τα υλικά που τον κάλυπταν. Τελικά, κατάφεραν να τον απεγκλωβίσουν από το θρανίο. Ο Τζεφ ήταν το τελευταίο παιδί που ανασύρθηκε ζωντανό, από τον πυροσβέστη Ρόι Τόμας. Μετά τη διάσωσή του, δεν βρέθηκε άλλος επιζών, ενώ όσο περνούσαν οι ώρες οι ελπίδες των κατοίκων εξανεμίζονταν.
Ο Έντουαρντς υπέστη τραύματα στο κεφάλι και την κοιλιά, τα οποία επουλώθηκαν με τον χρόνο. Η ψυχολογική πληγή, ωστόσο, παραμένει. «Οι ενοχές του επιζώντα είναι τεράστιες. Η απόσταση ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο μπορεί να είναι μερικά εκατοστά. Αναρωτιέσαι γιατί επέζησες εσύ και όχι οι άλλοι», λέει.
Η βασίλισσα Ελισάβετ και οι ευθύνες για την τραγωδία
Η βασίλισσα επισκέφθηκε το Άμπερφαν οκτώ ημέρες μετά την καταστροφή, σε μια απόφαση που έχει περιγραφεί ως η μεγαλύτερη μεταμέλεια της 70χρονης βασιλείας της. Ο πρώην γραμματέας της, λόρδος Τσάρτερις, είχε αναφέρει ότι θεωρούσε πως της είχε δώσει κακή συμβουλή, προτείνοντάς της να μην πάει μέχρι να υποχωρήσει το αρχικό σοκ.
The Queen during her visit to Aberfan in Wales in 1966, October 21st, marks 60 years since this tragic disaster💔🕊️ 116 children and 28 adults R.I.P.. https://t.co/wkdQP6By69
— Brutus (@BrutusMaximusX) October 20, 2026
Ωστόσο, όταν έφτασε στο χωριό, οι κάτοικοι την υποδέχθηκαν με σεβασμό. Ο Έντουαρντς θυμάται ότι συγκινήθηκε έντονα, όταν η εγγονή του δημοτικού συμβούλου Τζιμ Γουίλιαμς τής προσέφερε ένα μπουκέτο εκ μέρους των παιδιών που επέζησαν.
Παρά την εθνική έρευνα που απέδωσε την ευθύνη στο Εθνικό Συμβούλιο Άνθρακα για την αποτυχία ασφαλούς διαχείρισης των απορριμμάτων, κανείς δεν διώχθηκε ποινικά ούτε υποβιβάστηκε μετά την τραγωδία.
Το χωριό άρχισε να ανακάμπτει χάρη κυρίως στην αλληλεγγύη των κατοίκων. Ο Έντουαρντς συνέβαλε στη δημιουργία ενός προγράμματος για νέους και την κοινότητα, καθώς τις επόμενες δεκαετίες αυξήθηκαν η ανεργία και η χρήση αλκοόλ και ναρκωτικών.
Σήμερα, ο ίδιος συνεχίζει να αγωνίζεται για την ασφάλεια των κοινοτήτων. Στην Ουαλία υπάρχουν 2.589 ανενεργές αποθέσεις άνθρακα, εκατοντάδες από τις οποίες έχουν χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου. Περισσότερα από 130.000 νοικοκυριά βρίσκονται κοντά σε τέτοιες τοποθεσίες, ενώ η κλιματική αλλαγή και οι έντονες βροχοπτώσεις εντείνουν τις ανησυχίες.
Τον Νοέμβριο του 2024, η καταιγίδα Μπερτ προκάλεσε διάβρωση σε παλιά απόθεση άνθρακα στο Κουμτιλέρι, αναγκάζοντας κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Η βρετανική κυβέρνηση δεσμεύτηκε για χρηματοδότηση 25 εκατομμυρίων λιρών για την ασφάλεια των αποθέσεων το 2025-2026 και επιπλέον 39,3 εκατομμυρίων λιρών ετησίως έως το 2029.
Τον Απρίλιο του 2026, ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ απένειμε στον Έντουαρντς το παράσημο OBE για την προσφορά του στους επιζώντες καταστροφών, στη φιλανθρωπία και στην κοινότητά του. Ο ίδιος επιμένει ότι όσοι έχουν βιώσει τραυματικά γεγονότα πρέπει να μιλούν για αυτά και να ζητούν βοήθεια, καθώς η αποκατάσταση είναι μια μακρά διαδικασία.
Ενόψει της 60ής επετείου, δόθηκαν στη δημοσιότητα αρχειακές φωτογραφίες και έγγραφα της τραγωδίας από την Πυροσβεστική και την Υπηρεσία Διάσωσης της Νότιας Ουαλίας. Στις εκδηλώσεις μνήμης συμμετείχε και ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, ενώ ο βασιλιάς Κάρολος, η βασίλισσα Καμίλα και ο πρίγκιπας και η πριγκίπισσα της Ουαλίας αναμενόταν να επισκεφθούν το Άμπερφαν για την επέτειο.
