Με μια οινική ιστορία χιλιάδων ετών, η Μακεδονία, που «ταξίδεψε» κάποτε μαζί με το κρασί της στα πέρατα του τότε γνωστού κόσμου, στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και πολύ πρόσφατα, στις μέρες μας, αποτέλεσε και αντικείμενο μελέτης του πανεπιστημίου της Οξφόδρης υπό τον τίτλο «Γενεαλογική μελέτη ελληνικών ποικιλιών αμπέλου» τρέφει ιδιαίτερη αγάπη για το αμπέλι και το κρασί. Με τον οίνο, να έχει ξεχωριστή θέση τόσο στο τραπέζι όσο και στην παραγωγή του, και τότε και τώρα.
Μια παραγωγή, όμως, που διόλου εύκολη υπόθεση είναι, μιας και ενίοτε γίνεται κάτω από πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, με περίσσιο μεράκι, αγάπη και ομαδικότητα. Και με την λαϊκή ρήση, μέσω του αλληγορικού διαλόγου αμπελιού και αμπελουργού «Καλημέρα αμπέλι – Καλώς τον τεμπέλη», να κάνει γνωστό πως το αμπέλι θέλει συνεχή δουλειά, σκάλισμα, κλάδεμα και φροντίδα και όχι μόνο λόγια, να επαναλαμβάνεται συνεχώς από τον Μακεδόνα αμπελουργό.
Το αμπέλι και το κρασί είχαν ξεχωριστή θέση στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Δεν ήταν απλώς προϊόντα διατροφής, αλλά αποτελούσαν μέρος του πολιτισμού, της οικονομίας, της θρησκείας και της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Κατά τη μεγάλη εκστρατεία του Αλεξάνδρου στην Ασία, το κρασί αποτελούσε σημαντικό εφόδιο για τον στρατό. Οι Μακεδόνες μετέφεραν κρασί με πλοία και άλλα μέσα μεταφοράς, ώστε να υπάρχουν προμήθειες στις περιοχές όπου έφτανε ο στρατός.
Έτσι το κρασί αποτελούσε μέρος της διατροφής και χρησιμοποιούνταν επίσης ως ποτό για την ευχαρίστηση των στρατιωτών. Από ιστορικά στοιχεία τα πλέον γνωστά κρασιά την εποχή του Μακεδόνα στρατηλάτη, ήταν της Μένδης στη Χαλκιδική, τα κρασιά της Θάσου, τα κρασιά της Μαρώνειας στη Θράκη, όπως και τα κρασιά της περιοχής της αρχαίας Μακεδονίας.
Μιας περιοχής στην οποία εντάσσεται και η Φλώρινα με το Αμύνταιο που απέκτησε μια θαυμαστή και αξιομνημόνευτη πορεία για το κρασί από ξινόμαυρο σταφύλι, τα μετέπειτα χρόνια. Το ξινόμαυρο, ή αλλιώς «Ποπόλκα» στην τοπολαλιά της περιοχής, πρόκειται για μια πολύ ιδιαίτερη ποικιλία που ο τρύγος της τελειώνει ουσιαστικά την πρώτη ημέρα του Νοέμβρη με παιδιά, εγγόνια, δισέγγονα και τρισέγγονα να τρυγούν για τελευταία φορά το ξινόμαυρο σταφύλι που χρειάζεται πολύ χρόνο να ωριμάσει, συμμετέχοντας ταυτόχρονα και σε μια μύηση-πράξη αγάπης για το σταφύλι του Διονύσου, του «Στάφυλου Θεού».
Η Κυριακή 1η Νοεμβρίου και με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ξινόμαυρου, αποτελεί εδώ και χρόνια μια ημέρα γιορτής για τους οινοπαραγωγούς του Αμύνταιου που μαζεύονται για να απολαύσουν τους καρπούς των κόπων μιας ολόκληρης χρονιάς. Στο οινοποιείο του Αγροτικού Συνεταιρισμού Ευρύτερης Περιοχής Αμυνταίου, «Amyntas Winery», χθες άνοιξαν οι πόρτες για μικρούς και μεγάλους σε μια ξεχωριστή γιορτή, αφιερωμένη στην αγαπημένη ποικιλία το Ξινόμαυρο και στους ανθρώπους που κρατούν ζωντανή την οινική παράδοση.
Το Newsbeast συνομίλησε με το μέλος του Προεδρείου της «Κλαδικής Ένωσης Συνεταιριστικών Οινοποιεών Ελλάδος» και Αντιπρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του «Συνεταρισμού-Οινοπιείου Αμυνταίου» Διαμάντω Κρητικού για τον τελευταίο τρύγο του ιστορικού αμπελώνα, που πραγματοποιήθηκε χθες . Για τον τρύγο που φέρνει κοντά γενιές, ενώνει οικογένειες και θυμίζει πως πίσω από κάθε σταφύλι κρύβονται κόπος, μεράκι, συνεργασία και αγάπη.
Ο τρύγος της «Ποπόλκας» και οι δράσεις στο Αμύνταιο
Μιλήστε μας για την χθεσινή εκδήλωση στο Αμύνταιο που εντάσσεται στην διοργάνωση «ΟΙΝΟέμβριος» που πραγματοποιείται στη Δυτική Μακεδονία από τις 30 Οκτωβρίου μέχρι και τις 8 Νοεμβρίου.
Ακολουθώντας μια παράδοση χρόνων, γι’ αυτή την ημέρα, ο Συνεταιρισμός Αμύνταιου» πραγματοποίησε για πρώτη φορά φέτος στις εγκαταστάσεις του δράσεις. Φέτος μάλιστα δόθηκε και μεγάλη βαρύτητα από όλη τη Δυτική Μακεδονία στον Συνεταιρισμό για να τιμήσει την ημέρα του ξινόμαυρου, όπως ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και από τον Δήμο Αμύνταιου.
Οι εκδηλώσεις αυτές, που πραγματοποιούνται χρόνια από εμάς, πάντοτε έχουν τον τελευταίο τρύγο, τρυγιτό, όπως τον λέμε εμείς. Τηρώντας την λαϊκή ρήση «Αγάλι αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι» και καθότι το ξινόμαυρο χρειάζεται πολύ χρόνο για να ωριμάσει, όποτε γι αυτό είναι και τόσο μακριά η «διαδρομή» του μέχρι την 1η Νοέμβρη, την στιγμή που η συγκομιδή όλων των άλλων σταφυλιών τελειώνει δεκαπέντε, είκοσι και τριάντα μέρες νωρίτερα. Μόνο το ξινόμαυρο μένει τόσο πίσω!
Ποιες ήταν οι δράσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την διάρκεια της εκδήλωσης
Ανάμεσα στις δράσεις που αναπτύξαμε ήταν η συγκομιδή του ιστορικού αμπελώνα που έχουμε από την εποχή της Τουρκοκρατίας, μέσα στο οινοποιείο. Έχουμε ρίζα ξινόμαυρου περίπου ενός αιώνα. Τα παιδιά των δημοτικών σχολείων της περιοχής, δηλαδή τα εγγόνια, τα δισέγγονα, ακόμα και τα τρισέγγονα κάποιων ανθρώπων συμμετέχουν στην συγκομιδή αυτού του σταφυλιού. Στην συνέχεια το πατούν με τον παραδοσιακό τρόπο με τα πόδια τους και παίρνουν μαζί τους σε μικρά μπουκαλάκια αυτό τον ζωμό, αφού πρώτα το εμφιαλώσουν και του δώσουν κάποιο όνομα .
Συνεχίσαμε, με ένα βιωματικό παραμύθι με σαφείς αναφορές στα παράγωγα του κρασιού, όπως είναι ο μούστος, που τα παιδιά τον έκαναν μουστοκούλουρα και μουσταλευριά με τη συμμετοχή μιας καθηγήτριας και συνεχίσαμε με τα « ΞΟΙΝΟ-μαγειρέματα» για μικρούς και μεγάλους. Προκειμένου όλοι να απολαύσουν και μέσα στο φαγητό το κρασί, αλλά και να ενημερωθούν για τα είδη του κρασιού.
Για τον λόγο αυτό ένας σεφ, δημιούργησε μια σειρά πιάτων. Ανάμεσα σε αυτά υπήρχε σούπα με κάστανο και με ξινόμαυρο, κριθαρώτο με μανιτάρια και κόκκινη πιπεριά από την περιοχή «δεμένα» με αφρώδες οίνο και κρέας με τσαμπιά σταφυλιών και πετιμέζι που ψήθηκε απευθείας πάνω στα κάρβουνα. Ένα πιάτο πραγματικά ιδιαίτερο.
Όλα αυτά τα εδέσματα παρουσιάστηκαν και προσφέρθηκαν υπό τις μελωδίες του μουσικού συνόλου του «Κρατικού Ωδείου Νομού Φλώρινας και Αμυνταίου». Με όμορφες μελωδίες να διαχέονται στην αυλή του ιστορικού ελληνικού αμπελώνα.
Η εκδήλωση μας ολοκληρώθηκε με με μια θεατρική παράσταση που ονομαζόταν «Καλά κρασιά» που βασιζόταν στην ιστορία των αμπελουργών του Αμυνταίου.
Η ιστορική διαδρομή της αμπελουργικής ζώνης και ο Συνεταιρισμός
Μιλήστε μας για την ιστορία της αμπελουργικής ζώνης του Αμύνταιου
Πριν σας μιλήσω γι’ αυτό θα ήθελα να επισημάνω πως το 92% του αμπελώνα της Δυτικής Μακεδονίας βρίσκεται στο Αμύνταιο. Το 1972 το Ελληνικό κράτος αναγνώρισε επίσημα την αμπελουργική ζώνη του Αμύνταιου με την διάκριση «Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης Αμύνταιο» (Π.Ο.Π) δημιουργώντας παράλληλα και το πρώτο εγχώριο Ροζέ αφρώδες οίνο Π.Ο.Π, λόγω των χαρακτηριστικών και της εξαίρετης πρώτης ύλης για την παραγωγή.
Άλλωστε μιλάμε για μια περιοχή που οι κλιματολογικές συνθήκες βοηθούν να έχουμε αυτή την τόσο καλή απόδοση στην ποιότητα του κρασιού και ειδικότερα του ξινόμαυρου . Όπως και η μορφολογία του εδάφους με τις τέσσερις λίμνες που υπάρχουν,το αμμώδες έδαφος με την πολύ καλή αποστράγγιση.
Ιστορικά στο Αμύνταιο επειδή οι άνθρωποι όντως ήταν προοδευτικοί και επειδή έγινε μια μίξη ανθρώπων, από τους γηγενείς – εντόπιους που ήταν εδώ, και από εκείνους που ήρθαν πρόσφυγες το 1945, είχαν δημιουργήσει στα χωριά τους συνεταιρισμούς, οργανώσεις, ομάδες παραγωγών οίνου.
Το χωριό Βέγορα η Βεγόρα που είχε από τους πρώτους συνεταιρισμούς και από το οποίο κατάγομαι, το χωριό Άγιος Παντελεήμονας, το Αμύνταιο ως Δήμος, το χωριό Ξινό Νερό και το χωριό Αγραπιδιές, είχαν πέντε συνεταιρισμούς οι οποίοι ενώθηκαν και έκαναν μια Ένωση.
Στην συνέχεια αγόρασαν δεξαμενές και από τότε μπόρεσαν να συνεργαστούν και να φθάσουμε μέχρι και σήμερα για να υπάρχει αυτό το Οινοποιείο. Το οποίο πέρασε δια πυρός και σιδήρου. Ωστόσο κατάφερε και κράτησε το «αμπέλι» στην περιοχή. Εκπαίδευσε σχεδόν το 90% των οινοποιών που υπάρχουν σε αυτήν, των οινοποιείων που άνοιξαν, των οινολόγων που φτιάχνουν το κρασί. Πέρασαν όλοι από αυτό το «Εκπαιδευτήριο» ανεξαιρέτως και σήμερα συνεχίζει αυτό να υπάρχει με χίλια στρέμματα που στο μεγαλύτερο ποσοστό τους, είναι ποικιλίας ξινόμαυρου.
Η χωρητικότητα σήμερα στις δεξαμενές μας είναι 3.850 τόνοι, για μια έκταση χιλίων στρεμμάτων που καλλιεργούμε. Θα σας έλεγα πως δουλεύουμε ουσιαστικά για εμάς αλλά συνεργαζόμαστε άριστα και με τα υπόλοιπα δέκα οινοποιεία που υπάρχουν στην περιοχή. Και φυσικά όποτε χρειάζεται ο ένας βοηθά τον άλλον, στις ποσότητες, στην ποιότητα, στην παροχή υπηρεσιών, όπου και όπως χρειαστεί καθώς υπάρχει αυτή η δυνατότητα. Ωστόσο εμείς δεν έχουμε πολλές εξαγωγές. Έχουμε όμως δεκατρείς κωδικούς.
Ανάμεσα τους, τα Π.Ο.Π, Nymphaea Ροζέ Ξηρό, Ερυθρός ξηρό, και τον Ερυθρό ξηρό επιλεγμένο. Τους επιλεγμένους αφρώδεις οίνους, Ξινόμαυρο Aφρώδες Ροζέ BRUT, Aφρώδες Ροζέ SEC, Aφρώδες Ροζέ Demi SEC, όπως και τον αφρώδη οίνο Ξινόμαυρο Βlack De Noir SEC και BRUT . Στους οίνους της Προστατευμένης Γεωργικής Ενδειξης Φλώρινας ανήκει η σειρά «Πετραία Γη», το λευκό και το ερυθρό και υπάρχει και η σειρά «1959», λευκός, ξηρός και ροζέ ξηρός οίνος.
Εμένα προσωπικά μου αρέσει το χειμώνα το κόκκινο κρασί! Ο «Λαγός», ένα κρασί που χρειάζεται παλαίωση και είναι από ξινόμαυρο σταφύλι. Είναι βέβαια ένα κρασί «βαρύ», που ταιριάζει ωστόσο με το κρύο που κάνει εδώ στο Αμύνταιο».
Η αμπελουργική ομάδα του Αμύνταιου…
Πρόκειται ουσιαστικά για μια πολύ καλά οργανωμένη ομάδα Ελλήνων παραγωγών – αμπελουργών. Καθότι το να είσαι αμπελουργός διαφέρει κατά πολύ από το να είσαι αγρότης. Είναι δουλειά με κουλτούρα, είναι οικογένεια, που θέλει προσπάθεια. Τι λέει άλλωστε το αμπέλι στον αμπελουργό ; «Γειά σου αμπέλι! Καλώς τον τεμπέλη!». Κάθε μέρα πρέπει να πηγαίνεις να το «καλημερίζεις» το πρωί και να δεις τι χρειάζεται.
Οπότε η ομάδα μας είναι πολύ οργανωμένη. Το ευτύχημα εδώ σε αυτό το «κομμάτι» επειδή θέλει άδεια φύτευσης, δεν μπορεί κανείς να βάλει αμπέλια ανεξέλεγκτα, καθώς υπάρχει Ευρωπαϊκή οδηγία, την οποία και ακολουθεί πιστά ο Συνεταιρισμός και έχει και την άδεια φύτευσης.
Γιατί μέχρι σήμερα το αμπέλι ήταν μια αποδοτική καλλιέργεια. Δηλαδή αφήνει έσοδα. Φυσικά υπήρχαν και αναδιαρθρώσεις, δίνονται άδειες και για φύτευση. Γι’ αυτό θέλω να τονίσω εδώ πως ο αμπελώνας του Αμυνταίου είναι αναπτυσσόμενος. Δηλαδή ταχύτατα γέμισε η περιοχή μας αμπέλια. Η δε ομάδα του Συνεταιρισμού ελέγχεται. Από την ολοκληρωμένη διαχείριση, από ελέγχους, υπάρχουν γεωπόνοι, κάνουμε ότι χρειάζεται από εδαφολογικές εξετάσεις, ελέγχουμε τι ραντίζει ο κάθε παραγωγός.
Οπότε όταν φθάνει το προϊόν εδώ είναι εξαιρετικό. Καθώς, για να παραχθεί καλό κρασί χρειάζεται απαραίτητα καλό σταφύλι. Και για να γίνει καλό σταφύλι χρειάζεται καλό αμπέλι. Και για όλα αυτά χρειάζεται ο παράγοντας άνθρωπος που είναι τα μέλη του Συνεταιρισμού μας. Μια ομάδα-οικογένεια που δουλεύουμε όλοι μαζί και μπορούμε να φέρουμε ένα πολύ καλό αποτέλεσμα για το τελικό προϊόν που είναι το εμφιαλωμένο κρασί.
Άλλωστε το αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι είμαστε οικογένεια αμπελουργών. Μιας και το μεγαλύτερο μέλος του Συνεταιρισμού μας σήμερα είναι ο Κωνσταντίνος Μπάτσιος ο οποίος είναι 87 ετών και το μικρότερο είναι ο εγγονός του, Κωνσταντίνος Μπάτσιος, ο οποίος είναι 23 ετών. Από όλη αυτήν την προσπάθεια που γίνεται στο Αμύνταιο, φυσικά δεν θα μπορούσα να παραλείψω και την οινολόγο μας με την οποία συνεργαζόμαστε από το 2019, την Χημικό Οινολόγο MSc Μαρία Τσιβίκη».
